De gewelddadige betogingen die dit weekend ons land, maar ook Frankrijk en Italië, in hun greep hielden, zijn zonder twijfel verontrustend. Wat begint als een legitiem protest van scholieren, studenten of vakbonden, wordt steeds vaker overschaduwd door gemaskerde “jongeren” die de confrontatie met de politie zoeken, vernielingen aanrichten en winkels plunderen. Deelfietsen, winkelruiten, auto’s en zelfs (historische) openbare gebouwen moeten eraan geloven.
Dit zinloos, zelfs nihilistisch, geweld roept vragen op. Wie zijn deze jongeren en wat drijft hen? Over de precieze samenstelling en motieven van deze groepen is niet altijd veel bekend. Volgens analyses gaat het geregeld om anarchistische of extreemlinkse netwerken, die zich via sociale media organiseren en zich aansluiten bij bestaande protestbewegingen. Hun optreden heeft vaak weinig te maken met de oorspronkelijke eisen van de betogers. Dat geweld moet duidelijk worden veroordeeld. Maatschappelijke onvrede of de zoektocht naar uitlaatkleppen voor frustratie, rechtvaardigen geen vernieling of intimidatie. Toch volstaat het niet om simplistische conclusies te trekken inzake deze relschoppers. Hun gedrag verdient een grondige aanpak, maar ook de voedingsbodem van de groeiende onvrede vraagt onze aandacht.
Een generatie zonder veel uitzicht
Veel jongeren groeien op in een samenleving waarin de toekomst almaar pessimistischer wordt afgeschilderd. Ze leven onder de dreiging van oorlog en klimaatcatastrofes. De overheidsschulden zijn hoog, de begrotingen staan onder druk en burgers worden geconfronteerd met besparingen en stijgende kosten. Tegelijkertijd blijft de indruk bestaan dat fundamentele hervormingen uitblijven en dat de politieke klasse weinig geneigd is haar eigen werking kritisch te onderzoeken.
In België is dat een bijzonder gevoelig punt. Onze ingewikkelde staatsstructuur, met verschillende regeringen, parlementen en bestuursniveaus, brengt aanzienlijke kosten met zich mee. Het is niet onredelijk om zich af te vragen, of de middelen van de belastingbetaler nog voldoende ten goede komen aan de burger. Wanneer gezinnen, werknemers en gepensioneerden moeten inleveren, mag ook van politici worden verwacht dat zij hun eigen privileges en uitgaven onder de loep nemen.
Ook de keuzes op het vlak van overheidsuitgaven verdienen een open debat. Internationale en geopolitieke engagementen kunnen, althans voor de Europese elite, noodzakelijk lijken, maar mogen de sociale noden in eigen land niet naar de achtergrond verdringen. Voor jongeren gaat dit alles over meer dan begrotingen en politieke discussies. Het gaat over de kans om werk te vinden, een woning te betalen, een gezin te stichten en iets van hun leven te maken. Wie het gevoel krijgt dat de inspanningen die van hem worden verwacht steeds groter worden, terwijl het perspectief op een betere toekomst verdwijnt, kan zijn vertrouwen in de samenleving verliezen.
Dit verklaart uiteraard niet alle geweld. Er zijn jongeren die bewust de confrontatie zoeken en politieke radicalisering als excuus gebruiken om vernieling te rechtvaardigen. Maar het zou verkeerd zijn de groeiende vervreemding bij een deel van de jeugd zonder meer naast ons neer te leggen.
Wat houdt onze samenleving nog samen?
Naast de economische en politieke problemen is er ook een bredere waardencrisis. België en Frankrijk zijn in belangrijke mate geseculariseerd. Het Christendom, dat eeuwenlang een grote rol speelde in de vorming van onze maatschappelijke waarden, heeft veel van zijn vroegere invloed verloren.
Dat betekent niet dat mensen zonder geloof geen waarden zouden hebben. Wel mogen we ons afvragen wat er gebeurt wanneer de Christelijke traditie steeds minder wordt doorgegeven en door het Christendom aangestuurde opvattingen over verantwoordelijkheid, solidariteit en menselijke waardigheid aan betekenis verliezen. Het behoud van onze ancestrale waarden is niet evident, wanneer verschillende generaties na elkaar van de Kerk zijn vervreemd. Zelfs het culturele Christendom is niet onsterfelijk en kan bij onvoldoende promotie ervan, van het toneel verdwijnen.
Ook de integratie van mensen met verschillende culturele en religieuze achtergronden blijft een belangrijke uitdaging. Wie zich hier vestigt, moet de kans krijgen om erbij te horen. Tegelijkertijd moet duidelijk zijn welke waarden en regels in onze maatschappij leidend zijn. Zonder verbindend project dat de ganse maatschappij onderschrijft, groeit het risico op frustratie en vervreemding. En dat zien we heel duidelijk in het geweld dat wij nu op onze straten observeren.
Opgevoed door sociale media?
De leefwereld van jongeren is de voorbije jaren sterk veranderd. Sociale media nemen een steeds grotere plaats in en bepalen mee hoe jongeren naar zichzelf, anderen en de samenleving kijken. Ze bieden mogelijkheden om contacten te leggen en onrecht aan te klagen, maar verspreiden ook gemakkelijk radicale ideeën van divers pluimage.
Wanneer jongeren onvoldoende houvast vinden in hun omgeving, kunnen groepen die hun woede betekenis lijken te geven, bijzonder aantrekkelijk worden. De anonimiteit van het internet maakt het bovendien gemakkelijk om anderen te bedreigen of geweld te verheerlijken zonder de gevolgen rechtstreeks onder ogen te zien. Daarom moeten we jongeren opnieuw plaatsen aanbieden waar ze zich nuttig voelen, waar hun talenten worden ontwikkeld en waar ze leren omgaan met verantwoordelijkheid. Daarbij mogen we de rol van ouders, scholen en andere opvoeders niet onderschatten. Jongeren hebben volwassenen nodig die tijd voor hen maken, grenzen stellen en bereid zijn naar hen te luisteren. Dit is niet altijd eenvoudig in gezinnen waar financiële zorgen, werkdruk of relationele problemen veel energie opslorpen. Toch blijft persoonlijke aandacht van groot belang.
Don Bosco en Cardijn begrepen wat jongeren nodig hebben
Als Katholieke gemeenschap hebben we op dit vlak een rijke geschiedenis. In de negentiende eeuw bekommerde de heilige Johannes Bosco, beter bekend als Don Bosco, zich om arme en kwetsbare jongeren in Turijn. Veel van hen groeiden op zonder behoorlijke opleiding of uitzicht op een betere toekomst. Don Bosco gaf hun een plaats waar ze terechtkonden, waar ze een beroep konden leren en waar volwassenen in hen geloofden.
Hij begreep dat jongeren nood hebben aan duidelijke grenzen, maar ook aan vertrouwen en genegenheid. Een jongere die fouten maakt, mag niet meteen worden afgeschreven. Hij moet de kans krijgen om opnieuw te beginnen en verantwoordelijkheid te leren dragen.
Ook Kardinaal Joseph Cardijn verdient vandaag opnieuw onze aandacht. Als stichter van de Katholieke Arbeidersjeugd zette hij zich in voor jonge arbeiders die in moeilijke omstandigheden leefden en vaak weinig maatschappelijke kansen kregen. Hij wilde hun niet alleen hulp bieden, maar hen ook bewust maken van hun waardigheid en hun vermogen om de samenleving mee vorm te geven.
Zijn methode van zien, oordelen en handelen blijft bijzonder actueel. Ze vertrekt vanuit de concrete werkelijkheid van mensen, onderzoekt die in het licht van het Evangelie en mondt uit in engagement. Jongeren worden zo uitgenodigd om hun eigen situatie kritisch te bekijken en zelf verantwoordelijkheid op te nemen.
Don Bosco en Cardijn vertrokken vanuit een diep vertrouwen in de mens. Ze wisten dat omstandigheden mensen kunnen beschadigen, maar ook dat begeleiding, vorming en solidariteit een verschil kunnen maken.
Waar zijn de Don Bosco’s en Cardijns van vandaag?
De Kerk moet opnieuw naar buiten treden
De Katholieke Kerk heeft vandaag niet meer dezelfde vanzelfsprekende plaats in de samenleving als enkele generaties geleden. Dat hoeft haar niet te verlammen. Integendeel, het kan een aansporing zijn om opnieuw duidelijker aanwezig te zijn waar mensen het moeilijk hebben.
Parochies, Katholieke scholen en jeugdbewegingen kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Ze kunnen jongeren helpen bij hun studies, hen begeleiden naar werk, activiteiten organiseren en plaatsen creëren waar ze zich welkom voelen. Ook de samenwerking met sociale organisaties en lokale verenigingen verdient meer aandacht. Dat hoeft niet altijd groots of ingewikkeld te zijn. Soms begint het met een vrijwilliger die een jongere helpt bij zijn huiswerk, een priester die tijd maakt voor een gesprek of een jeugdleider die iemand blijft aanmoedigen wanneer die dreigt af te haken. Zulke initiatieven lossen niet alle maatschappelijke problemen op, maar kunnen wel voorkomen dat jongeren helemaal aan hun lot worden overgelaten.
De Katholieke sociale leer biedt hiervoor een stevig uitgangspunt. Menselijke waardigheid, barmhartigheid, solidariteit en welzijn zijn geen begrippen die alleen in kerkelijke documenten thuishoren. De Kerk moet haar kritische stem laten horen tegenover de politieke wereld, alsook de heersende cultuur. Ze mag vragen stellen over de verdeling van de lasten, de toekomst van jongeren en de bescherming van kwetsbare gezinnen. Dat moet ze doen zonder zich te laten vastpinnen op de agenda van een bepaalde partij.
Een opdracht voor vandaag
Straatgeweld bestrijden vraagt een doeltreffende politie, een rechtsstaat die haar regels handhaaft en een politiek die haar verantwoordelijkheid opneemt. Maar daarmee is niet alles opgelost. Een samenleving heeft ook nood aan vertrouwen, verbondenheid en mensen die bereid zijn zich voor anderen in te zetten. Dit vraagt inzet en volharding. Het vraagt ook dat we jongeren niet uitsluitend bekijken als een probleem dat moet worden beheerd. Ze zijn mensen met talenten, verwachtingen en een verlangen naar erkenning. Wie hun alleen vertelt wat er allemaal fout loopt, maar hun geen perspectief biedt, moet niet verbaasd zijn wanneer anderen hen met radicale boodschappen proberen te winnen.
Misschien ligt daar ook vandaag onze opdracht. We kunnen blijven klagen over de verruwing van de samenleving, de politieke stilstand en het gebrek aan toekomstperspectief. Of we kunnen zelf iets ondernemen, hoe bescheiden ook, om jongeren opnieuw houvast te geven.
1. Haatreacties en reacties met vloek- en scheldwoorden zijn niet toegestaan.
2. "Trollen" is verboden. Dit forum is bedoeld als ontmoetingsplaats waar inhoudelijke reacties worden gegeven op een artikel, of waar meningen kunnen worden uitgewisseld, niet om te trollen. Bij herhaaldelijke overtredingen zal de gebruiker worden geblokkeerd.
3. Anonieme gebruikersnaam is toegelaten. Registreren kan hier.
4. Katholiek Forum wil een beleefd, doch ongecensureerd platform aanbieden en is daarom volstrekt niet aansprakelijk voor de inhoud van de reacties.