Marco Rubio: het Westen schaamt zich voor zijn geschiedenis!

Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, heeft vorige week in Athene een opmerkelijke en diepzinnige toespraak gehouden over de toekomst van de westerse beschaving.

Sprekend vanuit Athene, de bakermat van de Griekse filosofie en de oude democratie, ging hij dieper in op het spirituele, intellectuele en culturele erfgoed van het Westen, waarbij hij het christendom een centrale plaats gaf. De toespraak ging veel verder dan het gebruikelijke kader van het diplomatieke discours.

Rubio, zelf praktiserend katholiek, plaatste het christelijk geloof in de historische continuïteit die de Griekse filosofie, het Romeinse recht, het middeleeuwse christendom en de geboorte van de Verenigde Staten met elkaar verbindt. Dit diende als verwijzing naar het feit dat de westerse beschaving niet kan worden gereduceerd tot een puur economische, politieke of militaire constructie.

De minister van Buitenlandse Zaken begon met eraan te herinneren aan wat de westerse beschaving te danken heeft aan het Griekse denken, met name de overtuiging dat de wereld een rationele orde orde bezit die door het menselijk intellect kan worden ontdekt. Dit vertrouwen in de rede, zo legde hij uit, effende de weg voor de bloei van de christelijke beschaving. “Het opende de weg voor het Evangelie van Jezus Christus, dat in Europa een vruchtbare bodem vond en binnen het christendom tot bloei kwam.”

Marco Rubio sprak vervolgens over de rijkdom van de christelijke theologie, waarbij hij specifiek verwees nar Augustinus, Thomas van Aquino en de hele traditie van het natuurrecht. Deze verwijzingen zijn uiterst belangrijk. Augustinus heeft een diepgaande invloed gehad op het christelijke begrip van geschiedenis, vrijheid en de aardse stad. Thomas van Aquino toonde aan hoe rede en geloof, verre van tegenover elkaar te staan, samen kunnen werken in de zoektocht naar vrijheid.

Tussen haakjes, hebt u reeds een Vlaamse “politicus” dergelijke diepzinnige analyse horen uitspreken, door Conner Rousseau, Melissa Depraetere of Valerie Van Peel bijvoorbeeld? Het antwoord daarop laat zich gemakkelijk raden. Het toont aan hoe diep het intellectuele en morele peil van een bepaalde zelfbenoemde ‘elite’ in Vlaanderen  gezakt is.

Marco Rubio gaat verder:

“Het christendom heeft de Europese geschiedenis dus niet alleen begeleid. Het heeft bijgedragen tot de vorming van de Europese opvatting over de mens, rechtvaardigheid en het algemeen belang, en heeft tegelijkertijd een uitzonderlijk spiritueel en intellectueel erfgoed voortgebracht”.

Marco Rubio sprak ook over de bouwers van de kathedralen van Milaan, Keulen en Florence, erfgenamen in zijn ogen, van het streven naar schoonheid dat de kunstenaars uit de Oudheid reeds inspireerde.

” De mannen die het Parthenon bouwden, werden opgevolgd door de architecten van het Europese christendom,” benadrukte hij, waarmee hij een continue lijn trok tussen de antieke architectuur en de verwezenlijkingen van het christelijke Europa.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken verwees ook naar het getuigenis van de christelijke martelaren, met name Thomas More, kanselier van Engeland, die in 1535 werd terechtgesteld omdat hij weigerde de religieuze suprematie van koning Hendrik VIII te erkennen.

Ik verwijs ook naar de duizenden martelaren, vermoord door de Republikeinen tijdens de Spaanse burgeroorlog, waarvan vele door de katholieke kerk onlangs nog zijn heilig verklaard.

In een samenleving waar vrijheid vaak wordt gereduceerd tot een uiting van de individuele wil, zo beklemtoont hij, herinnert het getuigenis van deze martelaren aan een veel veeleisender concept: dat van een geweten dat gebonden is aan de waarheid, zelfs wanneer deze trouw verzet tegen de politieke macht vereist.

Een Westen dat zich heeft leren schamen voor zijn geschiedenis.

Het scherpste deel van zijn toespraak ging over de houding van de westerse samenlevingen ten opzicht van hun eigen beschaving.

“Wij westerlingen zijn ons gaan schamen voor wat ons uitzonderlijk maakte”, verklaarde Marco Rubio. Hij hekelde een cultuur van historische schuld en ging zelfs zover dat hij betreurde dat jongere generaties werden aangemoedigd om zich te schamen voor hun land en zijn verleden. Deze kritiek vindt vooral in Europa weerklank, waar de kwestie van de christelijke wortels een regelmatig terugkerend twistpunt blijft. De plaats van het christendom in de nationale geschiedenis, de overdracht van religieuze cultuur en het behoud van heilig erfgoed leiden tot debatten, waarvoor ook kerkelijke kringen bewust wegkijken.

Kan een beschaving overleven als haar fundamenten in de vergetelheid geraken?

De toespraak van Marco Rubio vertoonde overeenkomsten met de woorden die paus Leo XIV enkele dagen eerder had uitgesproken tijdens zijn apostolisch bezoek aan Frankrijk. Op maandag 28 september herhaalde de paus in Metz, de geboorteplaats van Robert Schuman, een van de grondleggers van de Europese integratie, met klem: “Men kan niet over Europa spreken zonder het christendom te vernoemen.”

Hij benadrukte ook de cruciale rol van de heilige Benedictus en zijn monniken in de Europese beschaving, door te stellen: ” Zonder deze monastieke basis zou de Europese beschaving, zoals wij die nu kennen, niet bestaan.”

De twee interventies, hoewel verschillend van aard, lopen samen in een fundamentele historische realiteit: Europa kan zijn identiteit niet begrijpen, zonder te erkennen dat het christelijke erfgoed zijn cultuur, zijn instellingen en zijn opvatting over menselijke waardigheid heeft gevormd.

Waar Marco Rubio aan de kaak stelt dat het Westen zijn kinderen leert zich te schamen voor hun geschiedenis, nodigt Leo XIV de Europeanen uit de spirituele wortels van hun beschaving te herontdekken. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken spreekt als politiek leider, de opvolger van Petrus als herder van de universele Kerk.

Hun woorden zijn echter gelijklopend en dragen dezelfde profetische boodschap. Een Europa dat zijn christelijke wortels verloochent en aan zijn een jeugd leert om zelfhaat tegenover zijn christelijke identiteit te koesteren, vernietigt zichzelf en is gedoemd onder te gaan in chaos. Anderen zullen dan zijn geschiedenis bepalen.

Het is opmerkelijk en tevens bedroevend, dat het juist twee Amerikanen zijn die de Europese leiders moeten terechtwijzen. Hun waarschuwing is misschien wel de laatste kans die Europa krijgt, wil het zijn noodlottige ondergang vermijden.