Deel II – De Mis als offer, niet als voorstelling

Het hart van de Eucharistie

In het centrum van het katholieke geloof staat niet een idee, maar een gebeurtenis: het offer van Christus op Golgotha.
De heilige Mis is geen herhaling van dat offer, maar zijn sacramentele tegenwoordigstelling.
Wanneer de priester het altaar nadert, treedt hij binnen in het mysterie van Calvarië.
Wat daar eens in bloed en lijden geschiedde, wordt hier onbloedig en sacramenteel tegenwoordig gesteld.
De Mis is daarom in haar diepste wezen offer – niet enkel maaltijd, niet enkel herdenking, maar het verlossend handelen van God zelf in onze tijd.

Deze waarheid was het kloppend hart van de oude liturgie.
Alles in de ritus, van het kruisteken bij de intrede tot het laatste Ite, missa est, verwijst naar het kruis.
De priester offert niet in eigen naam, maar in de persoon van Christus: In persona Christi.
Zijn gebeden, zijn gebaren, zijn buigingen drukken de overgave van de Verlosser uit.
De gelovigen verenigen zich met dit offer; zij offeren niet alleen brood en wijn, maar hun hele leven mee met Christus.
Zo wordt de Mis de school van zelfgave, de bron van liefde die zichzelf vergeet.

De richting van aanbidding – ad orientem

Eeuwenlang bad de Kerk ad orientem, “naar het oosten”.
Dat is meer dan een symbolisch detail: het is een theologisch statement.
In de Schrift is het oosten het teken van de opgaande zon, van Christus die wederkomt in heerlijkheid.
Wanneer priester en volk zich samen naar het oosten wenden, belijden zij met hun lichaam wat zij met hun lippen bidden: dat zij God verwachten.

In de oude ritus staat de priester dus niet met de rug naar het volk, maar met het volk gericht naar de Heer.
Hij is de vertegenwoordiger, niet de acteur.
Zijn houding zegt: “Laat ons samen naar Hem opzien.”
Deze oriëntatie bewaart het heilige evenwicht van de liturgie: God in het midden, de mens rondom in aanbidding.
Wanneer de blik zich enkel naar elkaar keert, dreigt het mysterie tot samenzijn te verworden.
De Mis is dan niet langer pelgrimage naar het heilige, maar cirkelgang rond onszelf.

Het altaar – het kruis in sacramentele vorm

In de vroege Kerk was het altaar reeds symbool van Christus zelf: vaste steen, teken van onverwoestbare trouw.
Op dat altaar wordt niet zomaar brood gedeeld, maar het Lam van God geofferd.
Daarom kust de priester het altaar bij het begin en einde van de Mis – een gebaar van liefde voor de plaats waar verlossing wordt aangeraakt.
De kaarsen, de kruisen, de linnen doeken, zelfs de vorm van de kelk verwijzen naar het kruisoffer dat hier opnieuw aanwezig wordt gesteld.

In dit licht is de Mis veel meer dan een gemeenschapsmaaltijd.
Zij is het heilige brandpunt waarin hemel en aarde elkaar raken.
Door de offerande van brood en wijn wordt de hele schepping teruggegeven aan haar Schepper.
De mens, die geneigd is tot zelfbehoud, leert hier het tegendeel: zichzelf verliezen om te worden gered.

De Mis als omvorming van het volk

De aanbidding van het kruis is niet enkel een zaak van de priester, maar van het hele volk.
In de oude Mis is het volk geen toeschouwer, maar deelnemer in stilte en overgave.
De stilte van de Canon is geen afstand, maar diepte: terwijl de priester bidt, offert het volk innerlijk mee.
Deze gedeelde aanbidding vormt de gemeenschap die niet gebouwd is op woorden, maar op heiligheid.

Zo werd Vlaanderen een volk dat niet enkel werkte, maar ook offerde.
Dezelfde geest die het altaar eerde, eerde ook de arbeid, het gezin, het lijden.
Een volk dat leeft vanuit de Eucharistie leert dat elke dag een klein offer kan zijn: werk, zorgen, gebed – alles kan tot lof van God worden.

Bezinning – het kruis als bron van vreugde

De Mis is geen schouwspel, maar een deelname aan het kruis.
Zij nodigt ons uit om niet te kijken, maar te knielen.
In haar stilte en ernst openbaart zich de diepste vreugde: dat God zichzelf geeft voor ons, en ons uitnodigt Hem na te volgen in die gave.
Wie dit begrijpt, beseft dat de Mis niet zwaar of ouderwets is, maar lichtend van liefde.
Daar, aan het altaar, herkent de mens zijn ware vrijheid: niet doen wat hij wil, maar liefhebben zoals Christus liefheeft.

Deel III – De taal van het heilige: stilte, Latijn en mysterie

De taal die de hemel bewaart

In de oude Romeinse ritus spreekt de Kerk in een taal die niet veroudert: het Latijn.
Vanaf de vierde eeuw werd deze taal het voertuig van het geloof, niet omdat zij toen modern was,
maar omdat zij vast en onveranderlijk bleef terwijl de volkstalen evolueerden.
De Kerk heeft altijd begrepen dat wat heilig is, niet meegesleurd mag worden door de grillen van de tijd.
Door het gebruik van het Latijn heeft zij haar liturgie beschermd tegen oppervlakkigheid en alledaagsheid.

Deze heilige taal vervult een dubbele rol: zij is universeel en mystiek.
Universeel, omdat zij de grenzen van volk en cultuur overstijgt – dezelfde woorden worden gebeden in Vlaanderen,
Rome en Brazilië. Mystiek, omdat zij niet bedoeld is om te overtuigen, maar om te aanbidden.
Zij spreekt niet tot het verstand alleen, maar tot het hart dat knielt.
De woorden van de Mis zijn als glas-in-lood: niet bedoeld om door te kijken, maar om het licht van boven te breken in schoonheid.

De drie talen van het kruis

Toen Christus stierf op Golgotha, liet Pilatus boven zijn kruis de woorden schrijven:
“Jezus van Nazareth, Koning der Joden” – in Hebreeuws, Grieks en Latijn.
De Vroege Kerk zag hierin een profetisch teken: het Evangelie zou klinken in alle talen,
maar het geloof zou ook een heilige taal bewaren als teken van eenheid.
Daarom bleven die drie talen aanwezig in de liturgie: het Kyrie eleison in het Grieks,
het Sanctus en Gloria in het Latijn, het Alleluia en Amen in het Hebreeuws.
Zo draagt de Mis de echo van het kruis zelf, waar de verlossing in drie talen werd verkondigd.

De stilte van aanbidding

Naast deze heilige taal kent de oude Mis een ander teken dat vandaag zeldzaam geworden is: de stilte.
Tijdens de Canon daalt een sacrale rust neer over de kerk.
De priester spreekt de woorden van de consecratie niet luidop,
omdat het mysterie niet voor het oor bestemd is, maar voor het hart.
Deze stilte is geen leegte, maar volheid: het moment waarop hemel en aarde elkaar raken.
Het is de stilte van Mozes bij de brandende braamstruik, de stilte van Elia die God ontmoette in het “suizen van een zachte bries”.

De stilte leert de mens aanbidden.
In een wereld van geluid en meningen herinnert zij ons eraan dat God niet in het lawaai spreekt.
De oude liturgie geeft ruimte aan dat spreken van God: niet in storm of vuur, maar in zacht gefluister.
De ziel die stil wordt, hoort opnieuw de stem van haar Schepper.
Zo wordt de Mis tot een oefenschool van contemplatie, waarin de mens leert luisteren in plaats van te presteren.

Wanneer het mysterie verklaard wordt, verliest het zijn diepte

De moderne mens wil begrijpen en verklaren.
Maar het heilige laat zich niet reduceren tot uitleg.
In de oude Mis wordt niet alles verteld; veel wordt slechts getoond, of zelfs verzwegen.
Dat verzwegen gedeelte vormt juist de ruimte van het mysterie.
Waar alles in volkstaal en uitleg vervalt, dreigt het mysterie te worden herleid tot voorstelling –
begrijpelijk, maar niet meer aanbiddelijk.

Daarom is de stilte van de Canon en het gebruik van het Latijn geen belemmering, maar bescherming.
Zij bewaart de afstand die eerbied mogelijk maakt.
God is nabij, maar nooit banaal.
Door die afstand blijft Hij aanbiddelijk.
En wie aanbidt, begrijpt méér dan wie uitlegt.

De stilte van Vlaanderen

Ook in onze cultuur was stilte ooit een teken van kracht.
De abdijen van Vlaanderen zongen eeuwenlang de getijden in diezelfde taal van de Kerk.
Hun muren ademden rust, hun dagen werden gemeten door klokgelui en gebed.
In die stilte groeide beschaving.
Vandaag, nu lawaai en haast onze dagen vullen, voelen velen opnieuw het verlangen naar die heilige rust.
De oude Mis biedt die ruimte, niet als vlucht uit de wereld, maar als herbronning van de ziel.

Bezinning – de taal van God is stilte

De oude Mis leert ons dat aanbidding geen kwestie is van veel woorden, maar van luisteren.
Zij spreekt tot het hart in een taal die de tijd overstijgt en in een stilte die alles omvat.
In dat heilige zwijgen komt God opnieuw tot ons – dezelfde God die sprak tot Mozes,
dezelfde Christus die zijn offer in drie talen liet verkondigen.
De taal van God is stilte, en het antwoord van de mens is knielen.
Wie deze taal opnieuw leert, zal ontdekken dat de hemel niet ver is.

Deel IV – Wat wij verloren hebben

De verschuiving van aanbidding naar samenzijn

In de tweede helft van de twintigste eeuw kreeg de liturgie een andere toon.
Wat eeuwenlang het altaar van het offer was, werd voor velen een tafel van ontmoeting.
De nadruk verschoof van aanbidding naar samenzijn, van het kruis naar de kring.
De bedoeling was edel: men wilde de gelovigen meer betrekken.
Maar wat men vaak verloor, was het besef dat de Mis niet om ons draait,
maar om God die zichzelf geeft.

De oude liturgie plaatste het mysterie voorop: wij betreden heilige grond.
De nieuwe taal van viering, hoe goed ook bedoeld, heeft soms dat heilige vervangen door het menselijke.
Waar men vroeger sprak over het “offer van de Mis”,
hoort men nu vaker over “het delen van brood en wijn”.
Het ene sluit het andere niet uit, maar zonder het offer wordt de maaltijd zinloos.
Het volk van God leeft niet van herinnering, maar van verlossing.

Het verdwijnen van de boetetaal

Eeuwenlang begon de Mis met het Confiteor:
“Ik belijd voor de almachtige God dat ik zwaar heb gezondigd.”
Deze woorden vormden het hart van nederigheid waarmee de mens voor God trad.
In vele moderne formuleringen werd die ernst afgezwakt of vervangen door algemenere uitdrukkingen.
Maar waar de boetetaal verdwijnt, verliest men ook de vreugde van vergeving.
Wie niet meer weet waarvoor hij verlost is,
begrijpt de genade niet langer als geschenk, maar als vanzelfsprekendheid.

Onze voorvaderen beleefden het Evangelie als paradox:
dat God heilig is en toch genadig;
dat de mens schuldig is en toch verlost.
In die spanning ligt de diepte van het geloof.
Wanneer deze spanning wordt weggenomen,
blijft slechts een vriendelijke religie over – troostrijk, maar oppervlakkig.
De oude Mis herinnert ons eraan dat de vreugde van Pasen slechts verstaan wordt
door wie eerst het lijden van Goede Vrijdag erkent.

Het offerbegrip als sleutel tot vernieuwing

Het offerkarakter van de Mis werd in de vroege Kerk nooit betwist.
De kerkvaders, van Ignatius van Antiochië tot Augustinus,
spraken over de Eucharistie als het hernieuwde kruisoffer van Christus.
De priester is niet een voorzitter, maar een offeraar;
de gelovigen geen toeschouwers, maar mede-offeranden.
Deze overtuiging vormde de liturgie, de kunst en de heiligheid van eeuwen.

Wanneer dat offerbegrip vervaagt,
verdwijnt ook het hart van christelijke ascese.
Men zoekt dan verlossing zonder bekering,
genade zonder kruis.
Maar het Evangelie kent die scheiding niet:
“Wie Mij wil volgen, neme dagelijks zijn kruis op.”
De Mis herinnert ons eraan dat ware liefde altijd offer is.
Daarom is haar ernst niet somber, maar vruchtbaar:
uit het kruis ontspringt de vreugde.

Geloof zonder diepte

In de moderne westerse cultuur heeft men geleerd om comfortabel te geloven.
De taal van heiligheid klinkt vreemd,
de gedachte aan zonde ongemakkelijk.
Zo is er een geloof gegroeid dat vriendelijk is, maar broos;
vol gevoelens, maar zonder wortels.
De oude Mis laat zien dat geloof niet enkel warmte is,
maar ook vuur dat zuivert.
Zij herinnert ons eraan dat God niet komt om ons te bevestigen,
maar om ons te heiligen.

Daarom is het herontdekken van de traditionele liturgie geen nostalgisch project,
maar een geestelijke noodzaak.
In haar gebeden en gebaren bewaart zij het volledige evangelische evenwicht:
boete én vreugde, eerbied én nabijheid,
offer én maaltijd, kruis én verrijzenis.
Zij toont ons de volheid van het geloof dat generaties gedragen heeft.

Bezinning – het volle geluid van het Evangelie

Wat wij verloren hebben, is niet enkel vorm,
maar het besef van heiligheid dat die vorm droeg.
De oude Mis laat dat geluid opnieuw klinken:
een lofzang die recht doet aan de ernst van het kruis en de vreugde van de verrijzenis.
Zij herinnert ons eraan dat genade niet goedkoop is,
maar kostbaar als bloed.
Wanneer Vlaanderen opnieuw dat volle geluid van het Evangelie hoort,
zal het begrijpen dat de weg naar vernieuwing niet loopt via vergetelheid,
maar via herinnering.
Want slechts wie weet wat hij verloren heeft,
kan opnieuw vinden wat eeuwig is.

Deel V – De herontdekking: het hart dat weer knielt

Een onverwachte wedergeboorte

Ondanks decennia van verwarring en ontreddering binnen de Kerk,
voltrekt zich stilaan een stille wedergeboorte.
Wat men in de vorige eeuw afschreef als voorbijgestreefd,
blijkt voor een nieuwe generatie juist de bron van leven.
Jongeren, gezinnen en bekeerlingen herontdekken de Mis van hun voorvaderen —
niet als protest tegen de Kerk, maar als thuiskomst bij het heilige.
Wat hen aantrekt is niet nostalgie, maar waarheid:
de ervaring dat hier iets gebeurt wat niet door mensenhanden gemaakt is.

De opbloei van de traditionele liturgie is geen terugkeer naar het verleden,
maar een hunkering naar het eeuwige.
In een tijd waarin alles fluïde is geworden,
verlangen mensen opnieuw naar iets dat niet verandert:
een aanbidding die boven tijd en smaak uitstijgt.
De oude Mis biedt die rust.
Zij is niet streng, maar bevrijdend;
niet ver van de mens, maar dicht bij God.

De liturgie als bron van bekering

Waar de heilige liturgie met eerbied gevierd wordt,
volgen er zichtbare vruchten:
roepingen groeien, gezinnen herleven,
jonge mensen ontdekken de kracht van boete en aanbidding.
De herontdekking van de Mis is in wezen een herontdekking van het kruis,
en dus van de liefde.
Want wie leert knielen, leert ook liefhebben.
Deze generaties verlangen niet naar louter vorm of ritueel,
maar naar een geloof dat hen werkelijk verandert.

De oude Mis vraagt aandacht, stilte en inspanning.
Maar juist dat trekt aan: zij is veeleisend,
en daardoor vormend.
De gelovige die niet vermaakt wil worden,
maar wil aanbidden,
vindt hier zijn geestelijke thuis.
In een wereld waarin zoveel vluchtig is,
ontdekken zij een schoonheid die blijvend is.
Zo wordt de liturgie zelf een daad van bekering.

Van vorm naar inwendigheid

Toch is het niet de uiterlijke pracht die de ziel geneest,
maar het innerlijke leven dat eruit voortvloeit.
De ware vrucht van de herontdekking ligt in de terugkeer naar de Eucharistische devotie:
de persoonlijke omgang met Christus,
in stilte, in aanbidding, in trouw.
Zoals verwoord wordt in
Hij die blijft komen,
leert de ziel daar “niet enkel ontvangen, maar zichzelf schenken”.
De Mis is het beginpunt van dat inwendig leven,
waarin Christus zelf het hart vormt.

Deze Eucharistische spiritualiteit is de sleutel tot vernieuwing.
Een volk dat bidt aan de voeten van zijn Heer,
wordt niet verhard, maar geheiligd.
De herontdekking van de oude Mis is daarom tegelijk een herontdekking van het gebed,
van het stil zijn, van het luisteren.
Want zonder stilte kan geen aanbidding bloeien.

De toekomst is eerbied

De jonge katholieken van vandaag zoeken geen aanpassing aan de wereld,
maar waarheid in haar volheid.
Zij verlangen niet naar oppervlakkige relevantie,
maar naar sacrale diepte.
Wat de generatie van gisteren als vernieuwing zag,
ervaren zij vaak als verlies.
Zij keren terug naar de bron,
omdat zij weten dat enkel het heilige standhoudt.
De toekomst van de Kerk ligt niet in vernieuwing zonder wortel,
maar in trouw die vruchtbaar wordt.

De terugkeer naar de Mis van onze voorvaderen is daarom geen culturele trend,
maar een teken van de Geest.
Overal ter wereld, van kleine Vlaamse kapellen tot grote kathedralen,
groeit hetzelfde verlangen:
terug naar aanbidding, naar stilte, naar schoonheid.
Daarin ligt de hoop van een nieuw begin.

Bezinning – de toekomst van ons volk

De toekomst van Vlaanderen ligt niet in meningen,
maar in harten die weer knielen.
Een volk dat opnieuw de Eucharistie tot bron van zijn leven maakt,
zal ook zijn waardigheid hervinden.
Want waar God weer in het midden staat,
daar herleeft de mens.
Wanneer onze kerken opnieuw gevuld worden met de geur van wierook en de stilte van aanbidding,
zal ons volk opnieuw ademen in het ritme van de eeuwigheid.

Deel VI – De vrucht van aanbidding

De genade die vorm geeft aan het leven

Waar de aanbidding terugkeert, keert ook de genade terug.
De Eucharistie is niet enkel het centrum van de liturgie,
maar ook de bron van alle vernieuwing in het leven van de gelovige.
Wie werkelijk leert knielen, ontdekt dat aanbidding niet beperkt blijft tot het uur van de Mis,
maar uitvloeit in het hele bestaan.
De Kerk heeft dit altijd zo geleerd:
de liturgie is geen afzonderlijk eiland,
maar de bron waaruit gezin, arbeid en cultuur gevoed worden.
Lex orandi, lex credendi – zoals wij bidden, zo geloven wij;
en zoals wij geloven, zo zullen wij leven.

Wanneer het geloof in de Eucharistie vervaagt, verliest de samenleving haar innerlijk kompas.
Want aanbidding ordent het hart:
zij leert de mens dat hij niet het middelpunt is, maar schepsel;
dat vrijheid niet bestaat zonder gehoorzaamheid,
en dat liefde niet zonder offer kan.
Vanuit dat inzicht groeit een cultuur die geworteld is in waarheid.
De heilige Mis vormt dus niet alleen de ziel,
maar ook de samenleving die uit die ziel leeft.

De zichtbare vruchten van aanbidding

Daar waar de Eucharistie met eerbied gevierd wordt,
verschijnen onmiskenbare vruchten.
Men ziet gezinnen die samen bidden,
jongeren die hun roeping ontdekken,
priesters die met vreugde dienen.
Stilte keert terug in kerken waar ooit rumoer heerste;
het geloof krijgt diepte waar het oppervlakkig was geworden.
De oude Mis heeft geen marketing nodig:
haar vruchtbaarheid spreekt door wat zij voortbrengt.

Deze vruchten zijn niet nieuw,
maar tekenen van het eeuwige leven dat opnieuw opbloeit.
Wanneer Christus werkelijk het middelpunt wordt,
herleeft alles rondom Hem.
In dat licht worden ook de kleine vruchten –
trouw in het gezin, eenvoud in de arbeid, mildheid in omgang –
tot getuigen van een nieuwe cultuur:
de cultuur van aanbidding.

Van eredienst naar levenshouding

Aanbidding verandert de mens van binnenuit.
Wie vaak voor het tabernakel knielt,
leert ook buiten de kerk in nederigheid te leven.
De Eucharistische houding – eerbied, stilte, aandacht –
wordt een levenshouding.
Zo worden gelovigen zelf tot levende tabernakels,
dragers van het heilige in een wereld die het vergeten is.
In hun ogen straalt iets van die rust die alleen voortkomt uit de nabijheid van Christus.

Deze vruchtbare kringloop van aanbidding en leven is het geheim van heiligheid.
De heiligen leerden niet enkel tijdens de Mis aanbidden,
maar in alles wat zij deden:
in werk, in lijden, in liefde.
De Eucharistie werd hun bron en maatstaf.
Wie deze houding herontdekt,
wordt weer leerling van dezelfde Meester die in stilte aanwezig blijft in het Brood.

De vrucht voor Vlaanderen

Ook voor ons volk heeft Eucharistische aanbidding een beschavende kracht.
Vlaanderen is groot geworden toen het knielde.
Onze abdijen waren niet enkel centra van gebed,
maar ook van landbouw, kunst en onderwijs.
Het altaar was de bron van zowel geloof als beschaving.
Waar de aanbidding verflauwde, verarmde ook de cultuur.
Maar waar het heilige terugkeert,
herleeft ook het volk dat ervan leefde.

De herontdekking van de oude Mis is daarom meer dan een liturgische voorkeur.
Zij is een weg naar herstel van identiteit.
Een volk dat weer leert buigen voor het heilige,
zal ook rechtop kunnen staan tegenover de wereld.
Wie weer weet hoe men aanbidt,
weet ook hoe men bemint, werkt en strijdt.
Zo zal de Eucharistie opnieuw het kloppend hart kunnen worden van ons land.

Bezinning – het heilige dat vrucht draagt

De vrucht van aanbidding is bekering,
en de vrucht van bekering is vrede.
Daar waar de heilige Mis met eerbied wordt gevierd,
groeit een vreugde die de wereld niet kent:
de stille zekerheid dat God onder ons woont.
Wanneer Vlaanderen opnieuw leeft van die aanwezigheid,
zal het niet enkel zijn geloof,
maar ook zijn ziel herwinnen.
Want het heilige draagt altijd vrucht –
in harten die knielen,
in gezinnen die bidden,
in een volk dat zijn Schepper weer erkent.

Deel VII – Vlaanderen, word weer eucharistisch!

De bron van vernieuwing

De toekomst van de Kerk en van Vlaanderen ligt niet in meer activiteit, maar in meer aanbidding.
Wie werkelijk begrijpt wat de heilige Mis is, weet dat de vernieuwing van geloof, gezin en volk begint aan de voeten van het altaar.
Daar, waar God zichzelf geeft in brood en wijn, wordt de wereld opnieuw geheiligd.
De Mis is het kloppend hart van de beschaving: zonder haar bloedt het volk dood van binnenuit.
De geschiedenis getuigt hiervan: telkens wanneer de Eucharistie centraal stond, bloeiden geloof en cultuur;
telkens wanneer zij werd verwaarloosd, volgden verval en verwarring.

De heilige liturgie is geen overblijfsel uit het verleden, maar de bedding waarin de genade stroomt.
Zij voedt de Kerk zoals de bron de rivier voedt.
Daarom zal elke ware vernieuwing eucharistisch zijn of zij zal niet zijn.
Zonder de Eucharistie wordt het geloof ideologie; met de Eucharistie blijft het vleesgeworden liefde.

Het hart dat weer leert knielen

Het knielen is meer dan een gebaar: het is een bekentenis.
De mens die knielt, erkent dat hij niet de maat van alle dingen is.
In een cultuur die zichzelf aanbidt, wordt het knielen een daad van waarheid.
Daarom is de herontdekking van de oude Mis niet enkel liturgisch, maar antropologisch:
zij herstelt het juiste beeld van de mens,
geschapen om te aanbidden.
De mens die niet meer knielt voor God,
zal vroeg of laat knielen voor machten die hem vernederen.

Door opnieuw te leren knielen, herontdekken wij onze vrijheid.
Want de hoogste vrijheid ligt niet in autonomie,
maar in overgave aan de Waarheid die bevrijdt.
In het heilige ritme van de liturgie leert de ziel rusten in wat eeuwig is.
En uit die rust groeit nieuwe kracht om te getuigen in een wereld die de richting verloren heeft.

De Eucharistie en het volk

Voor Vlaanderen is dit geen louter kerkelijke kwestie, maar een culturele roeping.
De wortels van ons volk liggen in de Eucharistie:
in de abdijen die het land ontgonnen,
in de parochies die gemeenschappen vormden,
in de processies die stad en dorp verbonden met de hemel.
Onze kunst, onze liederen, zelfs onze volksdeugden van arbeid en trouw,
vonden hun oorsprong in de liturgische geest van de Kerk.
Wie de Eucharistie vergeet, snijdt zichzelf los van zijn eigen verleden.

Een volk dat weer eucharistisch leeft,
zal ook menselijker worden.
Want de Eucharistie herstelt de orde van liefde:
God boven alles, de naaste omwille van God.
Uit die orde groeit ware rechtvaardigheid,
echte solidariteit,
en vreugde die niet afhankelijk is van bezit of succes.
Zo kan ook Vlaanderen weer een volk worden dat uit de genade leeft.

Een nieuwe lente van geloof

De tekenen van hoop zijn er al:
kleine groepen die trouw bidden,
gezinnen die de oude Mis ontdekken,
jongeren die de stilte van het heilige zoeken.
Zoals de lente begint met onzichtbare knoppen onder de aarde,
zo bereidt de Geest een nieuwe bloei voor in het verborgene.
Deze vernieuwing komt niet uit campagnes of structuren,
maar uit harten die weer knielen.

De heilige Mis is het hart dat blijft kloppen,
ook wanneer alles om ons heen veroudert.
Wie terugkeert naar die bron,
keert terug naar Christus zelf.
En wie Hem aanbidt,
zal vernieuwd worden naar zijn beeld.

Bezinning – het licht dat Vlaanderen weer zal verlichten

Vlaming, keer terug naar de Mis van uw voorvaderen.
Niet uit heimwee, maar uit hoop.
Niet om het verleden te herhalen,
maar om de toekomst te heiligen.
Want alleen wie opnieuw knielt voor God,
zal rechtop kunnen staan tegenover de wereld.
De toekomst van ons volk ligt in het hart dat weer knielt –
in de Eucharistie,
waarin Christus zelf blijft komen,
tot Hij alles nieuw maakt.