Mgr Johan Bonny, bisschop van Antwerpen, reageerde in een opiniestuk in de Standaard dat hij zich “diep gekrenkt” voelt over de opera “Sancta”, die tijdens de Goede Week in Antwerpen zou worden opgevoerd. Tegelijk riep hij gelovige jongeren die van plan waren om tegen deze opvoering te betogen, niet op straat te komen, maar eerder waardig deel te nemen aan de vieringen van de Goede Week.
Waar gaat het concreet over? Het betreft een wansmakelijke combinatie van nonnen, lesbische scènes, naakt, godslastering en perversie, verpakt als operavoorstelling. Het geheel zou gebaseerd zijn op controversieel werk van componist Paul Hindemith uit 1922, en wat vandaag op de scène verschijnt, is opnieuw een zogenaamde “taboedoorbrekende” productie. Daarmee wil men een kunstminnend operapubliek provoceren dat in essentie op zoek is naar een esthetische ervaring, gedragen door klassieke muziek en sterke operastemmen.
Veel operaliefhebbers, mezelf inbegrepen, zijn met dit soort spektakel helemaal niet gediend. De ervaring leert bovendien dat dergelijke experimenten op weerstand botsen. Zo leidde een opvoering van Tristan en Isolde in de Antwerpse opera in 2023, onder regie van Philip Grandrieux, 72, ertoe dat het publiek massaal de zaal verliet tijdens de pauze. De keuze om een semi-transparant doek voor het volledige podium te hangen en daarop expliciete filmbeelden van een masturberende danseres te projecteren, werd als storend en misplaatst ervaren.
Het valt te verwachten dat bezoekers van “Sancta” beter geïnformeerd zullen zijn over de inhoud, maar de vraag blijft wie vandaag nog zit te wachten op godslasterlijk materiaal dat vooral mikt op choqueerwaarde. Dit lijken de zoveelste uitingen en vooral de laatste stuiptrekkingen van een cultuur die haar grenzen blijft opzoeken en daarbij vervalt in banaliteit.
Waarom lijkt godslastering in de kunst mogelijk op haar retour? Een eerste factor is de veranderende maatschappelijke context. Religies zoals de Islam en het Jodendom, die een uitgesproken nultolerantie hanteren tegenover godslastering, hebben een grotere zichtbaarheid en invloed gekregen. Dit zorgt ervoor dat ook jonge autochtonen assertiever reageren wanneer het eigen religieuze erfgoed wordt besmeurd. De vraag stelt zich steeds nadrukkelijker waarom men wel rekening houdt met de gevoeligheden van Moslims en Joden, maar minder met die van Christenen.
Bij jongeren groeit bovendien het besef dat wie zijn eigen cultureel en religieus erfgoed niet respecteert, moeilijk kan verwachten dat anderen dat wel doen. Die redenering wint aan kracht en maakt dat kritiek op godslasterlijke kunstvormen breder gedragen wordt.
Hoewel een waardig en geweldloos straatprotest tegen “Sancta” verdedigbaar blijft, is de benadering van Bonny ook begrijpelijk. Hij wijst erop dat respect voor religieus erfgoed verder moet gaan dan verontwaardiging over kunstuitingen. Het moet zich ook vertalen in een levende praktijk van geloof.
De kern van zijn boodschap is helder. Wees verontwaardigd over godslastering, maar toon vooral hoe het anders kan. Niet door louter protest, maar door engagement. Regelmatig kerkbezoek, gebed en actieve deelname aan het Katholieke leven vormen het krachtigste antwoord. In plaats van zich enkel af te zetten tegen wat men afwijst, ligt de nadruk op het versterken van wat men wil behouden.
Boodschap van Paus Leo XIV
Ter gelegenheid van de installatie van de aartsbisschop van Canterbury
Aan de Hoogwaardige en Eerwaarde
Dame Sarah Mullally
Aartsbisschop van Canterbury
“Genade, barmhartigheid en vrede zullen met ons zijn, van God de Vader en van
Jezus Christus, de Zoon van de Vader, in waarheid en liefde.” (2 Johannes 1:3)
Sarah Mullally wordt omschreven als theologisch liberaal en heeft zich uitgesproken voor de wijding van vrouwen tot priester. Ze is tegen euthanasiewetgeving, beschrijft zichzelf als ‘pro choice’ wat betreft abortus en steunt huwelijkszegeningen voor homostellen
Stenigen